Filozofija i društvo 2025 – 36/2

PREVREDNOVANJE POLITIKE PREVOĐENJA: PREVOD, NACIJA I ROD

Ovaj temat okuplja osam članaka autorki i autora iz Severne i Južne Amerike, Evrope i Azije. Kako je navedeno u Uvodniku, radovi preispituju univerzalni jezik i politiku prevođenja iz globalno pluralnih perspektiva. Iveković, Pavlović i Bojanić zamišljaju prevod kao jedini „univerzalni“ jezik, ali imajući u vidu, istovremeno, mnoštvo i nejednakost jezika, moguće trikove koje proizvodi apriorno usvajanje hegemonije ili bilo koji nepreispitan koncept univerzalnog u predstavi koju možemo imati o prevodu i, iznad svega, prepoznajući inherentnu vezu između prevoda i njegovih temeljnih geografskih, nacionalnih i ideoloških korena.

Sanja Bojanić u svom članku „Promena značenja kao oblik prevođenja: slučaj 'woke'“ ispituje prevod kao dinamičan proces koji preoblikuje značenje i pregovara o moći, pozicionirajući ga kao politički aktivnu praksu koja dovodi u pitanje ili učvršćuje društvene narative. Kako ona tvrdi, operacije promene značenja u slučaju „woke“, prvobitno vezane za socijalnu pravdu, evoluiraju kako se ovaj pojam prisvaja i reinterpretira širom ideološkog spektra.

U svom članku „Posthegemonijski destruktivni kontra-prevod“, Rada Iveković tvrdi da se u danas preovlađujućoj globalizaciji državni suverenitet i hegemonija delimično rastaču. Ovo zahteva mnoštvo političkih prevoda, od kojih neke, u vezi sa prethodnim nepisanim prevodilačkim ugovorom, Iveković naziva kontra-prevodom, dodajući da jezik i jezička (de)nominacija moraju da se oslobode opstetričkog rečnika nacije.

Doprinos Naokija Sakaija „Savremeni međunarodni svet: Moderni režimi prevođenja“ fokusira se na individualnost jezika. Kako jezik može biti individualizovan, shvaćen kao nesvodiva celina, i upoređen sa drugim jezicima za koje se takođe pretpostavlja da su individualne celine? Autor nastoji da razvije istorijsko istraživanje koje se s jedne strane tiče individualnosti jezika, a s druge formiranja modernog individualnog sveta u kojem su individualizovani jezici jedan pored drugog, razmatrajući prevod kao slučaj u kojem se jezici izvorno pojavljuju kao individue.

Valerija Gracijano u radu „Razotkrivanje štete: imenovanje problema u borbama italijanskog zdravstva tokom šezdesetih i sedamdesetih godina“ prikazuje kako su borbe za zdravstvenu zaštitu unutar radničkih pokreta u Italiji 60-ih i 70-ih godina proizvele niz radikalnih imaginarijuma u kojima su se prepletale borbe za dobrobit, brige o životnoj sredini, kritike automatizacije i antiposlovna politika. U zaključku, ona razmatra neke suštinske razlike između tadašnjeg i današnjeg perioda, spekulišući o moći „političkog prevoda“ za savremene antiposlove i ekofeminističke borbe.

Fransoaz Veržez u radu „Pronalaženje pravog prevoda za ’mir’ u zemlji rata“ odvodi feminizam dalje kako bi predstavila „antirasističku dekolonijalnu feminističku politiku zaštite“. Drugim rečima, ona objašnjava kako su diskursi o ratu i miru, i njihove implementacije, bili upotrebljeni da opravdaju zaštitu koja počiva na kriminalizaciji, zatvaranju, vojnim intervencijama, stvaranju naoružanih milicija, legitimaciji policijske nasilnosti, militarizaciji javnog prostora i nadzoru.

Noemi Lendvaj-Bajnton i Pol Stabs u svom članku „Preispitivanje knjige Making Policy Move: ka dekolonijalnoj politici prevođenja“ pokušavaju da primene uvide iz teorija prevoda i asamblaža na polje studija politika. Autori sugerišu da su konceptualne, empirijske, moralno-etičke i političke implikacije koje kolonijalizam i rasizam uzimaju za ozbiljno bile nedovoljno razvijene, te idu dalje u ocrtavanju nekih od načina na koje bi se to moglo popraviti u budućem radu. Autori posebno naglašavaju važnost politike prevoda za razumevanje spajanja kriza, uspona autoritarnog neoliberalizma i kolapsa demokratije i povezanog uspona tehnopolitike.

Članak Nivedite Menon „Prevod kao način samostvaranja: Psihoanaliza sa globalnog Juga“ istražuje prevod kao način stvaranja sebe kroz višestruke kontekste u kojima živimo. Kako ona tvrdi, fokusiranje na lokaciju na globalnom Jugu uvodi dimenziju moći i univerzalističke, hegemonističke koncepcije sopstva koje se sudaraju sa drugim pojmovima. Specifično, ona posmatra psihoanalizu lociranu u globalnom Jugu kao izazov za takve koncepte koje je psihoanaliza negovala od Frojdovog vremena naovamo.

Doprinos Saše Hrnjeza „Kontra-nasilje prevođenja“ počinje tezom da nasilje nije jednostavno suprotno nenasilju, pošto su oba međuzavisna. Ili, kako se autor pita: ako prevod nije jednostavno nenasilna komunikacija, da li ga onda treba zamisliti kao neku vrstu kontra-nasilja protiv monolingvalnog zatvaranja značenja? Baveći se ovim problemima, on pokušava da ocrta koncept „de-prevoda“ kao oblik sistematskog nasilja koje ometa ili uništava otvorenost prema stranom. Zadatak prevodilaca danas bi stoga bio da se upuste u politiku prevoda koja se suprotstavlja nasilju sistemskog de-prevoda.

 

STUDIJE I ČLANCI

Sekcija Studije i članci u ovom broju donosi četiri teorijski snažna i tematski raznovrsna rada koji se bave ključnim pitanjima savremene političke filozofije, ideologije, intervencije i metafizičke strukture. Iako nisu deo tematskog bloka o prevođenju, ovi tekstovi se jasno nadovezuju na šira pitanja istine, moći, upravljanja i ontološkog objašnjenja, potvrđujući interdisciplinarni karakter časopisa

U radu „Žan-Žak Ruso: književnost, politika i ekonomija laži“, Vladimer Jalagonia analizira Rusoovu političku misao kroz pojam „ekonomije laži“, pokazujući da obmana i fikcija kod Rusoa nisu puki moralni problemi, već strukturni elementi moderne politike. Autor ukazuje na to da se politička legitimnost i kolektivno uverenje formiraju kroz kontrolisane narative i simboličke konstrukcije.

Rad „Oblikovanje majke–mirotvorke u SSSR-u 1980-ih: Od stagnacije do perestrojke“, koji potpisuju Ekaterina S. Cherepanova i Maria A. Yantsen, ispituje način na koji je figura majke korišćena kao politički i ideološki simbol u kasnom socijalizmu. Autorke pokazuju kako su rodni narativi majčinstva povezivali moralni autoritet, mirovni aktivizam i državnu ideologiju u periodu dubokih društvenih promena.

Normativno pitanje političkog mešanja u suverene zajednice razmatraju Milan Varda i Nemanja Anđelković u radu „Veliki nadzornik: Da li je mešanje u države ikada opravdano?“ Autori kritički analiziraju argumente za intervenciju, nadzor i paternalističke oblike globalnog upravljanja, dovodeći u pitanje moralne pretpostavke humanitarnih i institucionalnih opravdanja spoljne kontrole.

U radu „Metafizičke strukture i holizam: odgovor Šeferu“, Miloš Bogdanović polemiše sa savremenim ontološkim holizmom, posebno sa tezama Džonatana Šefera o prioritetnom monizmu. Autor preispituje domete strukturalnih objašnjenja i odnosa utemeljenja, ukazujući na teorijska ograničenja holističkih metafizičkih modela.